phone
شماره تماس :

02177670973

mail
پست الکترونیک :

info@storecarpet.com

مقالات فروشگاه

مروری اجمالی بر طرح و نقشه های به کار رفته در فرش های ایرانی

در اینجا به مرور و بررسی کوتاه از طرح ها و نقشه هایی که در بافت فرش مورد استفاده قرار می گیرد می پردازیم.

طرحهای آثار باستانی و ابنیه اسلامی

طرح باستانی فرش برگرفته از ساختمانها تزئینی بناها نقوش و اشکال تزئینی عمارات و کاشیکاریهای آنها میباشند.هر چند در طول تاریخ در زمانهای متفاوت طراحان فرش در برخی از طرحها با توجه به نظر و سلیقه خود تغییراتی ایجاد کردند اما ساختار اصلی طرح فرش کاملاً حفظ گردیده است. معروف ترین این آثار عبارتند از مسجد شیخ لطف الله، محرابی کوفی، مسجد کبود، مقبره شیخ صفی، سردر امام زاده محروق، گنبد قابوس، مسجد شاه اصفهان، تخت جمشید، طاق بستان، طاق کسری(ایوان مدائن) و زیرخاکی.

فرشهای طرح شاه عباسی

طرح شاه عباسی فرش از گل هایی که به شاه عباسی معروفند تشکیل شده است این طرح فرش تلفیقی از گل های شاه عباسی همراه با ختایی و تلفیق آنها با انواع اسلیمی می باشد انواع طرح هایی که در این دسته مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از لچک ترنج شاه عباسی، افشان شاه عباسی، شاه عباسی درختی، شاه عباسی شیخ صفی، شاه عباسی جانوری و ...

فرشهای طرح اسلیمی

شکل اصلی این طرح را شاخه های دورانی در میان برگها تشکیل میدهد. این شاخه ها، تجرید یافته طرح درخت میباشند. اسلیمی انواع بسیار زیادی دارد و معمولاً در بیشتر قالبها این طرح تکرار میگردد اما در بعضی فرشها این طرح مسلط است. معروفترین اسلیمی ها، اسلیمی دهن اژدر است. در این نوع اسلیمی انتهای هر شاخه به دو بخش متقارن منشعب میگردد و به صورت فکین اژدها نشان داده میشود و روی ساقه شاخه ها جوانه هایی در نقاط مختلف تزئین شده است که بیشتر این جوانه ها را اسلیم می نامند. شاید کلمه اسلیمی از اسلیم به معنای جوانه باشد و شاید هم این لغت مصغر اسلامی باشد و میدانیم که در هنرهای اسلامی از این طرح بسیار استفاده شده است. این طرح نیز به لحاظ تغییرات و دخل و تصرفها به گروههای فرعی بسیار تقسیم شده است. مانند اسلیمی، اسلیمی بندی، اسلیمی شکسته، اسلیمی دهان اژدر، اسلیمی لچک ترنج، اسلیمی ترنج دار و اسلیمی ماری.

فرشهای طرح افشان

در این طرح کلیه بندها و نگارههای فرش پیوستگی و ارتباط کاملی دارد. به نحوی که به نظر می رسد نقاش از هنگام شروع طرح تا پایان آن قلم از کاغذ برنداشته و یک ارتباط مداوم بین قسمتهای مختلف نقش به وجود آورده . به عبارت ساده تر همان گونه که از نام نقوش این گروه پیداست، تمامی گل و برگها و بندهای موجود در طرح ،در متن فرش پراکنده و افشان شدهاند. طرحهای افشان اصولاً به گونهای طراحی میشوند که هیچ یک از گل و برگها قرینه نداشته و اصول قرینه نگاری در آن وجودندارد. افشان دسته گلی ، افشان حیوان دار، افشان ترنجی ، افشان ختایی و... انواعی از این طرح میباشد.

فرشهای طرح بتهای (بته جقه)

طرح بتهای تجرید یافته درخت سرو است. بتههای سرکج فرش ایران که به بته جقه شهرت یافته است در اینگونه طرحها با اندازه و اشکال مختلف به چشم میخورد. معروفترین طرحهای بتهای عبارتند از بته جقه، بته شاخ گوزن، بته ترمه، بته سرابندی، بته خرقهای، بته قلمکار اصفهان، هشت گل، بته کردستانی یا هشت بته، بته میر شکسته، بته لچک ترنج، بته سنندج، بته افشاری و بته بازوبندی و بته بادامی

فرشهای طرح اقتباسی

گفته میشود اغلب طرحهای این گروه شباهت زیادی به طرحهای فرش مناطق مرزی ایران و کشورهای همسایه و حتی سایر کشورها دارد و به همین دلیل آنها را اقتباسی مینامند مانند طرحهای معروف به قفقازی و گوبلنی.

فرشهای طرح واگیره ای یا بندی

منظور از استعمال واژه بندی این است که یک قطعه کوچک از یک طرح در سرتاسر فرش چه از جهت طول و چه از سمت عرض تکرار گردد. چون این قطعات در مرحله تکرار به هم میپیوندند، آنرا بند بندی یا واگره مینامند. نامهای فرعی این گروه عبارتند از بندی اسلیمی، بندی پیچک، بندی شکسته، بندی کتیبهای، بندی مستوفی، بندی ورامین یا میناخانی، بندی قالب خشتی یا لوزی، بندی ترنج دار، بندی درختی، بندی قابقابی، بندی شیر شکری یا بازوبندی، بندی سروی، بندی آدمکی یا ملانصرالدین، بندی بختیاری، بندی مجلسی، بندی خوشه انگوری، بندی شاخه گوزن حیوان دار، بندی خاتم شیرازی و بندی دسته گل.

فرشهای طرح درختی

با وجودی که در طراحی فرش اساس کار را شاخه و برگها تشکیل میدهند ولی در طرحهای درختی سعی شده است تا وجه تشابه زیاد با طبیعت حفظ گردد. طرحهای معروف درختی این طور نام گذاری شدهاند: درختی جانوری یا حیواندار، درختی سبزی کار یا آبنما، درختی ترنج دار، درختی سروی و درختی گلدانی.

فرشهای طرح ترکمن یا بخارا

طرح فرشهای ترکمن از لحاظ هندسی و شکستگی خطوط در ردیف طرحهای ایلی و خاص مردم کوچ نشین است که بطور ذهنی و بدون نقشه بافته میشود. ترکمنی قاب یمونی، ترکمنی شانهای، ترکمنی غزال گز(چشم آهو)، ترکمنی آخال، ترکمنی چهار قاب، ترکمنی خورجینی و ترکمنی قاشقی طرحهای فرعی این دسته را تشکیل میدهند.

فرشهای طرح شکارگاهی

بنیاد اصلی این گروه از طرحها نمایش صحنههای شکار و شکارگاه است. به نحوی که در قسمتهای مختلف طرح یک سوار کار با وسیلهای همانند تیر و کمان یا نیزه مشغول شکار آهو و یا سایر جانوران است. گروههای فرعی این طرح عبارتند از: شکارگاه درختی، شکارگاه ترنج دار، شکارگاه قابی، شکارگاه لچک ترنج و شکارگاه سراسری.

فرشهای طرح قابی (خشتی)

متن فرش در این طرحها به قسمتها یا قابهای مختلفی تقسیم گشته که به طور منظم در کنار هم قرار دارند و در داخل هر قاب با گل و برگهای مختلفی تزیین شده است. گروههای فرعی آن قابی اسلیمی، قابی قرآنی کرمان یا ستونی را میتوان نام برد. مشاهدهطرح های خشتیبیشتر

فرشهای طرح گل فرنگ

کلیه طرحهای این گروه بر مبنای گلهای طبیعی به ویژه گل رز با رنگهای بسیار روشن نظیر زرد، آبی و سرخ میباشد. انواع طرحهای گل فرنگ عبارتند از: گل فرنگ بیجار، گل فرنگ دسته گلی، گل فرنگ گل و بلبل، لچک و ترنج گل فرنگ، افشان گل فرنگ و ...

فرشهای گلدانی

درطرح گلدانی اغلب شکل گلدان در اندازههای مختلف به چشم میخورد. گاه یک گلدان بزرگ پر از گل تمام فرش را میپوشاند. گاه چندگلدان کوچک به طور متقارن در اطراف متن و یا دنبال هم سرتاسر متن را فرا می گیرد. گروه های فرعی این طرح عبارتند از: گلدانی ختائی، گلدانی دوطرفه، گلدانی محرابی، گلدانی سراسری، گلدانی ظل السلطان(گل وبلبل)، گلدانی حاج خاتمی، گلدانی تکراری، گلدانی لچک ترنج و گلدانی یک طرفه.

فرشهای طرح محرابی

طرح اصلی در این گروه بر مبنای محراب است. همان مکانی که در مساجد، مکان نماز گذاردن امام جماعت است. در این طرحها معمولاً محراب را با تزئیناتی از قبیل قندیل، گلدان و حتی درختچههای کوچک میپوشانند و گاه دو طرف محراب را با ستونهای بزرگی که سقف محراب بر روی آن قرار دارد نشان میدهند. انواع طرحهای این گروه عبارتند از: محرابی قندیلی، محرابی گلدانی و محرابی درختی.

فرشهای طرح ماهی درهم

طرح ماهی درهم از قدیمیترین و رایجترین طرحهای فرش ایران است. این طرح اغلب به صورت یک واگیره میباشد و بافنده همان واگیره را در طول و عرض فرش تکرار میکند. در این طرح یا واگیره یک حوض به صورت لوزی باچهار برگ، ماهی در اطراف آن مشاهده میشود. طرح ماهی درهم در نقاط مختلف ایران به نامهای مختلفی مشهور است. مهمترین انواع آن عبارتند از: ماهی هراتی، ماهی فراهان، ماهی زنبوری، ماهی کردستان و زیره ماهی. مشاهدهطرح های ریز ماهیبیشتر

فرشهای طرح محرمات

طرح محرمات به طرحهایی در فرش اطلاق میگردد که قطعاتی از یک نقشه در طول فرش تکرار میگردد و عرض فرش در متن به چند ردیف تقسیم میگردد و هر ردیف آن از رنگ و طرح مشخص از ابتدا تا انتهای فرش ادامه پیدا میکند و به طور راه راه ترسیم میگردد. این طرح در بعضی از نقاط ایران به نام قلمدانی مشهور است.گروههای فرعی طرح محرمات عبارتند از قلمدانی سراسری، گل ریز با زمینه یک رنگ و بته با زمینه الوان.

فرشهای با طرح هندسی

دراین طرح از انواع اشکال هندسی استفاده میشود، معمولاً خطوط زاویه دارند و بطور دورانی و قوسی شکل حرکت نمینمایند.گروههای فرشی مهم این طرح عبارتند از: هندسی بندی قابی، هندسی ترنجدار، هندسی محرمات، هندسی لچک ترنج (شاخه شکسته)، هندسی کف ساده، هندسی خطائی، هندسی ستاره (موزاییک)، هندسی خاتم شیرازی و هندسی جوشقانی.

فرشهای طرح تلفیقی

علاوه بر طرحهای نامبرده بالا که هریک برای خود دارای نامهای مشخص و معین میباشند و تاریخچه قابل توجهی دارند به مرور زمان طرحهای دیگری هم از ترکیب و تلفیق دو یا چند طرح بوجود آمده است. از گروه های فرعی این گونه طرحها میتوان طرحهای شاخه پیچ ترنجدار، سلسلهای ترنج دار، تلفیقی لچک ترنج، گلدانی بند اسلیمی، تلفیقی قاب فابی، تلفیقی دورنما، تلفیقی ترنجی دسته گل، تلفیقی سبزی کار، تلفیقی ترنجدار، تلفیقی ترنجی کف ساده، تلفیقی لچک ترنج کف ساده، تلفیقی لچک ترنج سبزی کار کف ساده وتلفیقی بندی دسته گل را نام برد.

: 2405 - : 1398/4/24 - : 102